شادمانی تقویت کننده تاب آوری است

پادشکننده چیست؟

متضاد لغت “شکننده” چیست؟ احتمالاً می‌گویید “مقاوم”! اما داستان از این پیچیده‌تر است. امروز قرار است درباره مفهومی با شما صحبت کنم که در فارسی بیشتر به شکل یک ضرب‌المثل شناخته می‌شود:
“چیزی که نکشتت، قوی‌ترت می‌کنه”.

دکتر نیکولاس نسیم طالب، کسی که بیست سال در بازارهای مالی بین‌المللی فعالیت کرده و سپس وارد دانشگاه شده، کتاب‌های اثرگذاری نوشته که بسیاری از آن‌ها به فارسی نیز ترجمه شده‌اند. آنچه او را متمایز می‌کند، رویکرد عمل‌گرا و ترکیب تجربه و دانش نظری است.

طالب درباره نتیجهٔ “استرسِ حاصل از کنش یا برخورد” نگاه تازه‌ای ارائه می‌دهد و دیدگاه صفر و یکِ ما را کنار می‌زند. تا پیش از او تصور می‌کردیم هر چیزی که به یک سطح سخت مثل زمین برخورد کند، دو حالت دارد:
۱. شکننده شود.

2. مقاوم بماند.

اما او از حالت سومی صحبت می‌کند: پادشکنندگی. 

“پادشکننده”به ویژگی گفته می‌شود که در مواجهه با فشار، سختی، بی‌نظمی یا استرس نه‌تنها آسیب نمی‌بیند، بلکه قوی‌تر هم می‌شود. اگر شیء شکننده با ضربه می‌شکند و موجود مقاوم فقط دوام می‌آورد، موجود پادشکننده رشد می‌کند، بهتر می‌شود و ظرفیت جدیدی پیدا می‌کند.

این همان معنایی است که در ضرب‌المثل فارسی شنیده‌ایم: “آنچه تو را نکشد، قوی‌ترت می‌کند.”

نمونه‌هایی ساده از پادشکنندگی

ورزش کردن:

وقتی باشگاه می‌روید و وزنه می‌زنید، عضلات‌تان تحت فشار قرار می‌گیرد. این فشار آسیب‌زننده نیست، بلکه باعث می‌شود عضله‌ها پس از بازسازی، قوی‌تر شوند. این یعنی عضلات در مواجهه با سختی، پادشکننده عمل می‌کنند.

واکسن آنفلوانزا:

واکسن دُز ضعیف‌شدهٔ بیماری است. بدن با مواجههٔ کنترل‌شده با آن، سیستم ایمنی را تقویت می‌کند. این هم نمونه‌ای از پادشکنندگی است.

چه ارتباطی بین پادشکنندگی و شادمانی وجود دارد؟

پادشکنندگی در روانشناسی همان “رشد پس از آسیب” است. تال بن‌شاهار، استاد شناخته‌شدهٔ روانشناسی مثبت‌گرا و مدرس درس محبوب “شادکامی” در دانشگاه هاروارد، پادشکنندگی یا رشد پس از آسیب را “انعطاف‌پذیری ۲“ می‌نامد.

او توضیح می‌دهد: اگر توپی را به زمین بکوبید و همان‌قدر که پرتاب شده بود بالا بیاید، این “انعطاف‌پذیری یا تاب آوری ۱” است؛ همان چیزی که فیزیک می‌گوید. اما اگر همان توپ را بکوبید و بیشتر از ارتفاع قبلی بالا بیاید، این دیگر انعطاف‌پذیری نیست، بلکه “تاب‌آوری2 “ یا همان پادشکنندگی است.

و نکته مهم اینجاست: به باور بن‌شاهار، برای رسیدن به پادشکنندگی باید از ابعاد مختلفِ شادمانی روی خودمان سرمایه‌گذاری کنیم.

بر کدام ابعاد شادمانی سرمایه‌گذاری کنیم تا به پادشکنندگی برسیم؟

بن‌شاهار مدلی به نام SPIRE معرفی می‌کند که مخفف پنج بُعد شادمانی و بهزیستی است. پیش از پرداختن به این ابعاد، اگر مقاله‌های قبلی من را درباره شادمانی نخوانده‌اید، پیشنهاد می‌کنم مطالعه کنید. شادمانی فقط “احساس خوشحالی” نیست؛ منظور من طیفی از عواطف مثبت مثل لذت، آرامش، سکون، شوق و امید است.

حالا برویم سراغ پنج بُعد مدل SPIRE:

۱. بعد معنایی (Spiritual)

معنا در زندگی انسان مثل چراغی است که مسیر را روشن می‌کند. بدون معنا، زندگی تبدیل می‌شود به روزمرگی؛ تکرارِ تکرارها.

ما انسان‌ها برای ادامه‌دادن، برای برخاستن، برای تحمل سختی‌ها، به نوعی کشش یا نیروی درونی نیاز داریم.
این یعنی روح ما ظرفی دارد و تغذیهٔ آن در حرکت به‌سمت مقاصدی است که به زندگی‌مان جهت می‌دهند.

معنا لزوماً فلسفی و بزرگ نیست:

گاهی در مراقبت از یک کودک،

گاهی در نوشتن،

گاهی در کمک کردن،

گاهی در ساختن چیزی کوچک…

معنا همان‌جایی جریان پیدا می‌کند که احساس می‌کنیم “چیزی از ما در جهان مؤثر است”.

۲. بعد جسمانی (Physical)

بعد از معنا، نوبت بدن است. بدنی که خسته باشد، ذهن را هم خسته می‌کند. بدنی که خواب کافی نداشته باشد، تصمیم درست نمی‌گیرد. بدنی که حرکت نکند، انرژی مدیریت زندگی را از دست می‌دهد.

مراقبت از بعد جسمانی یعنی:

• خواب کافی
• تغذیهٔ مناسب
• ورزش منظم

همین سه مورد ساده می‌توانند کیفیت زندگی را متحول کنند. حتی ۳۰ دقیقه ورزش، سه بار در هفته، یا 10 دقیقه روزانه، تاثیرات برجسته ای بر حال شما دارد.

۳. بعد ذهنی یا فکری (Intellectual)

شاون آکور در کتاب «قبل از شادمانی» می‌گوید: انسان در هر ثانیه ۱۱ میلیون پالس اطلاعاتی دریافت می‌کند، اما مغز فقط ۴۰ پالس را پردازش می‌کند.

این حقیقت یعنی: ذهن ما ظرفیت محدود دارد. پس باید تصمیم بگیریم این ظرفیت محدود با چه نوع افکاری پر شود.

آیا ۴۰ پالسی که انتخاب می‌کنیم از جنس نگرانی‌ها و سناریوهای تاریک ذهن است؟ یا امید، آرامش، واقع‌بینی مثبت و تصویرهای سالم از آینده؟

کیفیت فکر ← کیفیت احساس ← کیفیت رفتار ← کیفیت زندگی

تاب‌آوری درست از همین‌جا آغاز می‌شود: از انتخاب ۴۰ پالسی که سرنوشت ما را می‌سازند.

۴. بعد ارتباطی (Relational)

سؤال‌هایی که وضعیت روابط ما را روشن می‌کنند:

• چقدر دیگران از ما حمایت می‌کنند؟
• چقدر ما از دیگران حمایت می‌کنیم؟
• کیفیت روابط ما چگونه است؟
• تا چه اندازه رابطه‌های پایدار و واقعی داریم؟

نکته بسیار مهم: میزان حمایتی که ما به دیگران می‌دهیم، تأثیر بیشتری بر موفقیت و حال خوب ما دارد تا میزان حمایتی که دریافت می‌کنیم.

روابط سالم، یکی از قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های شادمانی و پادشکنندگی است.

۵. بعد عاطفی (Emotional)

در این بُعد می‌پرسیم:

• چه طیفی از عواطف را تجربه می‌کنیم؟
• عواطف ما شدت‌شان چقدر است؟
• چقدر قدردان زندگی هستیم؟
• چقدر برای پذیرش عوامل بیرونی آمادگی ذهنی داریم؟

عواطف ما مستقیماً بر رفتارها، تصمیم‌ها و کیفیت ارتباطات‌مان تأثیر می‌گذارند. بهزیستی عاطفی فقط “خوشحال بودن” نیست؛ یادگیری پذیرش، بیان درست احساسات و تجربهٔ قدردانی جزء مهم آن است.

اگر لازم دارید درباره کارکرد دستگاه ذهنی بدانید، مقالهٔ مربوط به آن را بخوانید.

چگونه این پنج بُعد را تقویت کنیم؟

برای تقویت این پنج بُعد و رسیدن به شادمانی و پادشکنندگی، “دورهٔ رایگان مهارت‌های شادمانی” من را مشاهده کنید.